Otrzymanie wezwania z policji lub prokuratury, w którym ktoś zostaje wskazany jako podejrzany, zwykle wywołuje niepokój i mnóstwo pytań. Czy trzeba się stawić? Czy można pójść bez adwokata? Co grozi za niestawiennictwo? Poniżej wyjaśniam krok po kroku, jak wygląda ta procedura i na co warto zwrócić uwagę, zanim dojdzie do przesłuchania.
Czym różni się wezwanie w charakterze podejrzanego od wezwania w charakterze świadka
To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie. Świadek ma obowiązek mówić prawdę i odpowiadać na pytania (poza nielicznymi wyjątkami). Natomiast podejrzany korzysta z zupełnie innych uprawnień – przede wszystkim z prawa do odmowy składania wyjaśnień oraz prawa do obrony. Wezwanie, w którym wskazano status „podejrzany”, oznacza, że organy ścigania zebrały już materiał, który w ich ocenie uzasadnia postawienie konkretnej osobie zarzutów. To zupełnie inna sytuacja procesowa niż rozmowa w charakterze świadka i warto ją potraktować poważnie już od momentu otrzymania wezwania.
Co oznacza przedstawienie zarzutów
Przedstawienie zarzutów następuje poprzez ogłoszenie podejrzanemu postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz przesłuchanie go w tym charakterze. Od tego momentu osoba staje się formalnie stroną postępowania przygotowawczego, czyli podejrzanym. Ma przy tym wszystkie wynikające z tego uprawnienia i obowiązki.
Jak wygląda ogłoszenie zarzutów
Funkcjonariusz lub prokurator odczytuje treść zarzutu, wyjaśnia jego istotę oraz poucza o przysługujących uprawnieniach. Podejrzany może żądać uzupełnienia lub sprostowania protokołu, a także zgłoszenia do niego uwag.
Twoje prawa w tym momencie
Na etapie przedstawienia zarzutów podejrzanemu przysługuje w szczególności:
- prawo do korzystania z pomocy obrońcy, w tym do kontaktu z nim przed przesłuchaniem
- prawo do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania, bez podawania powodu
- prawo do składania wniosków dowodowych
- prawo do zapoznania się z zakresem stawianych zarzutów przed przesłuchaniem
Czy muszę się stawić na wezwanie
Co do zasady tak – wezwanie w charakterze podejrzanego jest obowiązkowe, a jego zignorowanie może mieć konsekwencje procesowe.
Co grozi za niestawiennictwo
Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować zatrzymaniem i przymusowym doprowadzeniem (art. 75 § 2 k.p.k.). Dlatego jeśli z ważnych powodów (np. choroba, wyjazd) nie można stawić się w wyznaczonym terminie, warto jak najszybciej to zgłosić i przedstawić usprawiedliwienie. Najlepiej zrobić to na piśmie, z odpowiednim wyprzedzeniem.
Czy można przełożyć termin
Tak, w uzasadnionych przypadkach można wystąpić o zmianę terminu przesłuchania. Wniosek warto złożyć od razu po otrzymaniu wezwania, a nie tuż przed wyznaczonym dniem, aby organ prowadzący postępowanie miał czas na jego rozpatrzenie.
Jak wygląda samo przesłuchanie krok po kroku
Przesłuchanie podejrzanego zazwyczaj przebiega według zbliżonego schematu: najpierw następuje ogłoszenie (lub przypomnienie) treści zarzutów, następnie pouczenie o uprawnieniach i obowiązkach. Dopiero potem – jeśli podejrzany zdecyduje się składać wyjaśnienia – właściwa część, w której funkcjonariusz lub prokurator zadaje pytania dotyczące zarzucanego czynu. Całość jest protokołowana, a podejrzany ma prawo zapoznać się z protokołem przed jego podpisaniem i zgłosić do niego zastrzeżenia.
Czy iść na przesłuchanie z adwokatem, czy samodzielnie
Prawo nie nakłada obowiązku posiadania obrońcy na tym etapie (poza sprawami, w których obrona jest obowiązkowa), jednak to właśnie pierwsze przesłuchanie często ma największy wpływ na dalszy przebieg sprawy.
Dlaczego warto skonsultować sprawę przed złożeniem wyjaśnień
Wyjaśnienia złożone bez wcześniejszego zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie mogą później okazać się niekorzystne – nawet jeśli w momencie ich składania wydawały się jak najbardziej racjonalne. Konsultacja z obrońcą przed przesłuchaniem pozwala ocenić, jaka linia obrony ma sens w konkretnej sytuacji, czy w ogóle warto składać wyjaśnienia na tym etapie, i czego unikać podczas rozmowy z prowadzącym postępowanie.
Co jeśli nie zgadzasz się z zarzutami
Na postanowienie o przedstawieniu zarzutów nie przysługuje zażalenie. Podejrzany może jednak zażądać ustnego podania podstaw zarzutów oraz sporządzenia uzasadnienia na piśmie – aż do chwili zawiadomienia go o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa (art. 313 § 3 k.p.k.). Uzasadnienie doręcza się w ciągu 14 dni. Uzasadnienie pokazuje, na jakich dowodach opiera się zarzut, i pozwala zaplanować obronę – w tym złożyć wnioski dowodowe. Warto pamiętać, że sama treść zarzutu nie jest ostateczna – w toku śledztwa lub dochodzenia może zostać zmieniona, uzupełniona lub uchylona. Dlatego istotne jest bieżące monitorowanie sprawy wraz z obrońcą.
Najczęstsze błędy podejrzanych na pierwszym przesłuchaniu
Do najczęstszych błędów należą składanie obszernych, spontanicznych wyjaśnień bez wcześniejszego przygotowania, próba samodzielnego „wytłumaczenia się” ze wszystkiego naraz, a także niedoczytanie protokołu przed jego podpisaniem. Warto pamiętać, że każde słowo zapisane w protokole może mieć znaczenie na dalszych etapach postępowania.
Najczęstsze pytania
Czy mogę odmówić odpowiedzi na pytania podczas przesłuchania?
Tak. Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień w całości lub odpowiedzi na poszczególne pytania, bez podawania przyczyny i bez negatywnych konsekwencji z tego tytułu.
Ile mam czasu od otrzymania wezwania do stawienia się?
Termin wskazany jest bezpośrednio w wezwaniu. Jeśli jest zbyt krótki lub koliduje z ważnymi obowiązkami, warto jak najszybciej wystąpić o jego zmianę, zamiast po prostu się nie stawić.
Czy mogę zabrać ze sobą osobę towarzyszącą?
W trakcie samego przesłuchania obecna może być osoba pełniąca rolę obrońcy. Możliwość obecności innych osób zależy od konkretnej sytuacji procesowej i decyzji prowadzącego czynność.
Co się stanie, jeśli nie stawię się na wezwanie bez usprawiedliwienia?
Organ prowadzący postępowanie może zastosować środki przymusu, w tym zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie na przesłuchanie.
Czy przedstawienie zarzutów oznacza, że sprawa trafi do sądu?
Nie zawsze. Postępowanie przygotowawcze może zakończyć się na różne sposoby, w tym umorzeniem. Przedstawienie zarzutów oznacza jedynie, że w ocenie prowadzącego postępowanie dane dostatecznie uzasadniają podejrzenie popełnienia czynu. Natomiast dalszy przebieg sprawy zależy od zebranego materiału dowodowego.
Czy można złożyć zażalenie na postanowienie o przedstawieniu zarzutów?
Nie – takie zażalenie nie przysługuje. Można natomiast – do czasu zawiadomienia o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa – zażądać pisemnego uzasadnienia postanowienia, składać wnioski dowodowe i kwestionować zarzut w dalszym toku postępowania – najlepiej z pomocą obrońcy.
Pomoc adwokata przed przesłuchaniem
Jeżeli otrzymali Państwo wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego, warto skonsultować sprawę jeszcze przed stawieniem się na wyznaczony termin. Zapraszam do kontaktu pod numerem telefonu 698 654 748 lub przez formularz kontaktowy, w celu omówienia sytuacji i możliwej linii obrony. Więcej o zakresie prowadzonych spraw karnych znajdą Państwo na stronie poświęconej prawu karnemu, a o tym, co dzieje się na wcześniejszym etapie postępowania, piszę w artykule o zatrzymaniu przez policję.
Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów prawa. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy okoliczności faktycznych.