Telefon z informacją, że ktoś bliski został zatrzymany przez policję, zwykle nie przychodzi w dogodnym momencie. Towarzyszy mu stres, niepewność i mnóstwo pytań: jak długo to może potrwać, czy zatrzymany musi od razu składać wyjaśnienia i co w tym czasie może zrobić rodzina. Poniżej wyjaśniam, krok po kroku, jak wygląda zatrzymanie z punktu widzenia obowiązujących przepisów i na co warto zwrócić uwagę w pierwszych godzinach.
Ile może trwać zatrzymanie?
Zgodnie z art. 41 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 248 Kodeksu postępowania karnego, zatrzymanie nie może trwać dłużej niż 48 godzin od chwili faktycznego pozbawienia wolności. W tym czasie policja i prokurator muszą albo zwolnić zatrzymanego, albo przekazać go do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania.
Jeżeli dojdzie do przekazania sprawy do sądu, ten ma kolejne 24 godziny na wydanie postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Oznacza to, że łączny czas pozbawienia wolności bez postanowienia sądu nie może przekroczyć 72 godzin. Jeżeli w tym terminie sąd nie doręczy postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, zatrzymanego należy natychmiast zwolnić.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana?
Funkcjonariusz dokonujący zatrzymania ma obowiązek poinformować zatrzymanego o przysługujących mu uprawnieniach – w praktyce często robi to szybko i w warunkach dużego stresu, dlatego warto znać je wcześniej:
- prawo do niezwłocznej i zrozumiałej informacji o przyczynie zatrzymania
- prawo do kontaktu z adwokatem, w tym do rozmowy z nim przed pierwszym przesłuchaniem
- prawo do odmowy składania wyjaśnień – bez podawania powodu i bez żadnych negatywnych konsekwencji z tego tytułu
- prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby o zatrzymaniu
- prawo do niezwłocznego badania lekarskiego, zwłaszcza w przypadku użycia siły
- prawo do otrzymania protokołu zatrzymania oraz wniesienia do niego swoich zastrzeżeń
Pierwsze przesłuchanie – dlaczego to moment, który waży najwięcej
Jednym z częstszych błędów jest składanie obszernych wyjaśnień zaraz po zatrzymaniu, w przekonaniu, że szczera i szybka rozmowa pozwoli szybciej zakończyć sprawę. Tymczasem na tym etapie zatrzymany zwykle nie zna jeszcze dokładnej treści zarzutów ani zgromadzonego materiału dowodowego.
Odmowa składania wyjaśnień bezpośrednio po zatrzymaniu nie jest przyznaniem się do winy i nie może zostać wykorzystana na niekorzyść zatrzymanego. Wyjaśnienia można złożyć w dowolnym późniejszym momencie postępowania – już po zapoznaniu się z zarzutami i po rozmowie z obrońcą. Osobną sytuacją jest wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego bez wcześniejszego zatrzymania – o tym, jak się do niego przygotować, piszę w artykule Wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego – co robić?
Zażalenie na zatrzymanie
Na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu, które można wnieść w terminie 7 dni. Sąd bada wówczas zasadność, legalność oraz prawidłowość samego zatrzymania. Warto rozważyć jego złożenie nawet wtedy, gdy zatrzymany został już zwolniony – stwierdzenie przez sąd, że zatrzymanie było bezzasadne, może mieć znaczenie zarówno dla dalszego przebiegu sprawy, jak i dla ewentualnego odszkodowania.
Co może zastąpić tymczasowe aresztowanie?
Jeżeli prokurator wnioskuje o zastosowanie tymczasowego aresztowania, zadaniem obrońcy jest przedstawienie sądowi alternatywnych środków zapobiegawczych, które w wystarczającym stopniu zabezpieczą prawidłowy tok postępowania. Kodeks postępowania karnego przewiduje w szczególności:
- poręczenie majątkowe
- dozór Policji
- zakaz opuszczania kraju, niekiedy połączony z zatrzymaniem paszportu
- poręczenie osoby godnej zaufania
To, czy sąd zdecyduje się na łagodniejszy środek, w dużej mierze zależy od tego, jakie dokumenty i informacje uda się przygotować w ciągu tych kilkunastu–kilkudziesięciu godzin – zaświadczenie o zatrudnieniu, potwierdzenie stałego miejsca zamieszkania, informację o osobach pozostających na utrzymaniu zatrzymanego czy gotowość rodziny do poręczenia.
Co powinna zrobić rodzina osoby zatrzymanej?
Gdy dowiadują się Państwo o zatrzymaniu bliskiej osoby, najważniejsze są trzy rzeczy:
- Ustalić, gdzie przebywa zatrzymany i kto prowadzi sprawę – w której jednostce Policji, ewentualnie który prokurator nadzoruje postępowanie.
- Jak najszybciej skontaktować się z adwokatem – dopóki zatrzymany nie ma obrońcy z wyboru, może mu go ustanowić inna osoba – najczęściej ktoś z rodziny.
- Zacząć gromadzić dokumenty, które mogą być potrzebne, gdyby doszło do wniosku o zastosowanie środka zapobiegawczego zamiast tymczasowego aresztowania.
Czas w tego rodzaju sprawach ma kluczowe znaczenie, dlatego warto działać możliwie szybko po uzyskaniu informacji o zatrzymaniu.
Najczęstsze pytania
Ile może trwać zatrzymanie przez policję?
Maksymalnie 48 godzin od chwili faktycznego pozbawienia wolności. Jeśli sprawa zostanie przekazana do dyspozycji sądu, ten ma kolejne 24 godziny na decyzję o tymczasowym aresztowaniu – łącznie więc nie więcej niż 72 godziny.
Czy trzeba składać wyjaśnienia zaraz po zatrzymaniu?
Nie. Prawo do odmowy składania wyjaśnień przysługuje bez podawania powodu i nie może zostać ocenione na niekorzyść zatrzymanego.
Czy zatrzymany ma prawo do kontaktu z adwokatem?
Tak, w tym do rozmowy z obrońcą jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem.
Czy można się odwołać od zatrzymania?
Tak – w terminie 7 dni przysługuje zażalenie do sądu, który bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania.
Co grozi zamiast tymczasowego aresztowania?
Sąd może zastosować łagodniejsze środki zapobiegawcze: poręczenie majątkowe, dozór Policji, zakaz opuszczania kraju lub poręczenie osoby godnej zaufania.
Czy rodzina może ustanowić obrońcę za zatrzymanego?
Tak – dopóki zatrzymany nie ma obrońcy z wyboru, obrońcę może mu ustanowić inna osoba, np. ktoś z rodziny (art. 83 § 1 k.p.k.).
Pomoc adwokata od pierwszych godzin sprawy
W sprawach karnych, zwłaszcza na etapie zatrzymania, liczy się szybkość reakcji. Jeżeli ktoś z Państwa bliskich został zatrzymany, zapraszam do kontaktu – pod numerem telefonu 698 654 748 lub przez formularz kontaktowy – w celu omówienia sytuacji i możliwych dalszych kroków. Więcej informacji o zakresie prowadzonych spraw karnych znajdą Państwo na stronie poświęconej prawu karnemu.
Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów prawa. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy okoliczności faktycznych.