Dziedziczenie majątku po bliskiej osobie kojarzy się zwykle z otrzymaniem korzyści. Jednak spadek może obejmować także długi – niespłacone kredyty, zaległości wobec kontrahentów czy zobowiązania wobec innych osób. Kiedy zadłużenie przewyższa wartość majątku, spadkobierca może – a często powinien – odrzucić spadek. Poniżej wyjaśniam, na czym polega ta procedura, w jakim terminie trzeba ją przeprowadzić i jakie są jej skutki dla dalszych spadkobierców.
Kiedy warto rozważyć odrzucenie spadku
Decyzja o odrzuceniu spadku najczęściej pojawia się w kilku typowych sytuacjach:
- Spadkodawca pozostawił więcej długów niż majątku – np. niespłacone kredyty, pożyczki lub zaległości wobec kontrahentów, które przewyższają wartość odziedziczonych aktywów.
- Brak pewności co do stanu zadłużenia zmarłego – spadkobierca nie ma pełnej wiedzy o zobowiązaniach spadkodawcy i nie chce ryzykować odpowiedzialności za nieznane długi.
- Wola przekazania spadku dalszym osobom w rodzinie – np. dzieci spadkodawcy odrzucają spadek, aby przypadł od razu wnukom.
Termin na odrzucenie spadku
Na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Zwykle jest to dzień śmierci spadkodawcy lub dzień, w którym spadkobierca dowiedział się o wcześniejszym odrzuceniu spadku przez osobę z bliższej kolejności dziedziczenia. Termin ten jest nieprzekraczalny i liczy się indywidualnie dla każdego spadkobiercy z osobna. Dotyczy to również dzieci i dalszych zstępnych, którzy dziedziczą w dalszej kolejności.
Jak przebiega odrzucenie spadku krok po kroku
- Ustalenie stanu majątku i długów spadkodawcy – w miarę możliwości warto sprawdzić, czy rzeczywiście zadłużenie przewyższa aktywa. Często jednak decyzję trzeba podjąć przy niepełnej wiedzy.
- Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku – przed notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania spadkobiercy. Oświadczenie można złożyć osobiście albo przez pełnomocnika legitymującego się pełnomocnictwem z notarialnie poświadczonym podpisem.
- Poinformowanie kolejnych spadkobierców – po odrzuceniu spadku prawo do dziedziczenia przechodzi na kolejne osoby (np. dzieci odrzucającego), które powinny podjąć własną decyzję w swoim sześciomiesięcznym terminie.
- Zgoda sądu opiekuńczego przy małoletnich – jeżeli w wyniku odrzucenia spadku miałyby go dziedziczyć małoletnie dzieci, odrzucenie spadku w ich imieniu wymaga uprzedniej zgody sądu rodzinnego. Dlatego cała procedura się wydłuża. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego złożenie w terminie wniosku o taką zgodę wstrzymuje bieg sześciomiesięcznego terminu.
Co się dzieje, gdy termin zostanie przekroczony
Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie sześciu miesięcy, dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza – to znaczy, że odpowiada on za długi spadkowe, ale tylko do wysokości wartości odziedziczonego majątku. Nie oznacza to jednak braku formalności: warto sporządzić wykaz inwentarza (u notariusza) lub spis inwentarza (przez komornika). Bez nich trudniej wykazać wartość spadku, a spory z wierzycielami co do wartości majątku wciąż mogą się pojawić. Dlatego zdecydowanie lepiej podjąć świadomą decyzję przed upływem terminu niż polegać na tym automatycznym mechanizmie.
Najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odrzucenie spadku?
Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku. Zwykle liczy się go od dnia śmierci spadkodawcy lub uzyskania informacji o wcześniejszym odrzuceniu spadku przez inną osobę.
Czy mogę odrzucić spadek po upływie terminu?
Co do zasady nie. W wyjątkowych sytuacjach można starać się o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie (np. z powodu błędu), jednak jest to skomplikowana i niepewna droga, wymagająca postępowania przed sądem.
Czy odrzucenie spadku przeze mnie oznacza, że muszą to zrobić też moje dzieci?
Tak, jeśli w wyniku Twojego odrzucenia spadek przypadałby Twoim dzieciom. Powinny one (a w ich imieniu rodzice, zwykle za zgodą sądu opiekuńczego) złożyć własne oświadczenie o odrzuceniu w swoim odrębnym sześciomiesięcznym terminie.
Czy mogę odrzucić tylko długi, a zachować majątek?
Nie – prawo nie przewiduje częściowego przyjęcia lub odrzucenia spadku. Można albo przyjąć spadek w całości (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza), albo odrzucić go w całości.
Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?
Przed notariuszem lub w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania spadkobiercy. Oświadczenie składa spadkobierca osobiście, jego przedstawiciel ustawowy albo pełnomocnik z pełnomocnictwem z notarialnie poświadczonym podpisem.
Zobacz także: Dziedziczenie gospodarstwa rolnego – zasady, które warto znać.
Rozważają Państwo odrzucenie spadku? Skontaktuj się z Kancelarią
Decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ma nieodwracalne skutki, dlatego warto skonsultować ją z adwokatem przed upływem sześciomiesięcznego terminu. Pomagam ustalić sytuację majątkową spadkodawcy, przygotowuję i pomagam złożyć oświadczenie. W razie potrzeby reprezentuję Klientów w postępowaniu przed sądem opiekuńczym. Pełny zakres pomocy w sprawach spadkowych opisuję na stronie poświęconej sprawom spadkowym. Można do mnie zadzwonić pod numer telefonu 698 654 748 lub skorzystać z formularza kontaktowego.
Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów prawa. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy okoliczności faktycznych i stanu majątku spadkowego.