Krótka odpowiedź: zachowek należy się zstępnym (dzieciom, a gdy nie żyją – wnukom), małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, jeśli zostali pominięci w testamencie lub otrzymali mniej, niż im się należy. Wynosi połowę udziału, który dostaliby przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie – gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy. Do podstawy obliczenia dolicza się darowizny. Roszczenie przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu.
Zachowek to sposób, w jaki prawo chroni najbliższych przed całkowitym pominięciem w testamencie. Nie daje udziału w mieszkaniu czy firmie, tylko prawo do zapłaty pieniędzy. Poniżej wyjaśniam, jak go policzyć i na co uważać.
Kto ma prawo do zachowku
- Zstępni – dzieci spadkodawcy, a jeśli dziecko nie żyje – jego dzieci (wnuki spadkodawcy).
- Małżonek – o ile nie było orzeczonej separacji, a spadkodawca nie wystąpił za życia o rozwód z jego winy (gdy żądanie było uzasadnione).
- Rodzice – gdy byliby powołani do spadku z ustawy (np. spadkodawca nie miał dzieci).
Prawa do zachowku nie mają rodzeństwo, dalsi krewni ani konkubent. Zachowku nie dostanie też osoba skutecznie wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia albo taka, która odrzuciła spadek lub zrzekła się dziedziczenia.
Ile wynosi zachowek
Podstawą jest udział spadkowy, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Zachowek to:
- 1/2 tej wartości – co do zasady,
- 2/3 tej wartości – gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym.
Wartość liczy się od czystej wartości spadku (aktywa minus długi, bez zapisów i poleceń) powiększonej o doliczane darowizny. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn dla osób spoza kręgu spadkobierców i uprawnionych do zachowku, zrobionych ponad 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Jak obliczyć zachowek – krok po kroku
- Ustal krąg spadkobierców ustawowych i swój udział – tak, jakby testamentu nie było.
- Policz czystą wartość spadku – aktywa (nieruchomości, rachunki, samochody) minus długi.
- Dolicz darowizny – według stanu z chwili darowizny i cen z chwili ustalania zachowku.
- Pomnóż podstawę przez swój udział, a wynik przez 1/2 albo 2/3.
- Odejmij to, co już dostałeś – darowizny od spadkodawcy i to, co dziedziczysz.
Przykład wyliczenia
Pani Anna zmarła, zostawiając troje dorosłych dzieci. W testamencie całe mieszkanie o wartości 600 000 zł zapisała synowi. Długów nie było, darowizn też nie. Przy dziedziczeniu ustawowym każde dziecko dostałoby 1/3 spadku, czyli 200 000 zł. Dwie pominięte córki mogą więc żądać od brata zachowku po 100 000 zł (1/2 z 200 000 zł). Gdyby jedna z córek była trwale niezdolna do pracy, jej zachowek wyniósłby 2/3, czyli około 133 333 zł.
Jeśli pięć lat wcześniej matka podarowała synowi dodatkowo 150 000 zł, darowiznę tę dolicza się do spadku – podstawa rośnie do 750 000 zł, a zachowek każdej z córek do 125 000 zł.
Terminy, raty i obrona przed roszczeniem
- 5 lat – tyle trwa przedawnienie roszczenia o zachowek, licząc od ogłoszenia testamentu.
- Raty, odroczenie, obniżenie – zobowiązany może żądać odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty, a w wyjątkowych przypadkach jego obniżenia. Sąd bierze pod uwagę sytuację obu stron.
- Obrona – po stronie zobowiązanego najczęściej kwestionuje się wycenę majątku, krąg uprawnionych, doliczone darowizny i zaliczenie tego, co uprawniony już dostał.
Więcej o prowadzeniu takich spraw piszę na stronie Zachowek Łódź.
Najczęstsze pytania
Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku?
Nie. Prawo do zachowku mają tylko zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, o ile byliby jego spadkobiercami ustawowymi.
Ile wynosi zachowek?
Połowę udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni – dwie trzecie tego udziału.
Czy darowizny za życia liczą się do zachowku?
Tak, co do zasady dolicza się je do spadku. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych oraz darowizn dla osób spoza kręgu spadkobierców i uprawnionych, zrobionych ponad 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Po jakim czasie przedawnia się zachowek?
Po 5 latach od ogłoszenia testamentu.
Czy zachowek można spłacić w ratach?
Tak. Zobowiązany może żądać rozłożenia zachowku na raty, odroczenia płatności, a wyjątkowo także jego obniżenia.
Potrzebujesz pomocy?
Więcej o kancelarii i wszystkich sprawach, które prowadzę, przeczytają Państwo na stronie adwokat w Łodzi.
Pomagam dochodzić zachowku i bronić się przed takim roszczeniem: wyliczam kwotę, sprawdzam darowizny i wyceny, prowadzę negocjacje i sprawy sądowe. Zobacz stronę Zachowek Łódź. Zadzwoń: 698 654 748, napisz na WhatsApp lub skorzystaj z formularza kontaktowego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: październik 2026 r.